Anoreksia mungkin tidak dibincangkan sekerap obesiti atau diabetes di Malaysia. Namun, gangguan pemakanan ini tidak sepatutnya dipandang ringan.

Seseorang yang mengalami anoreksia bukan sekadar “tidak mahu makan” atau terlalu memilih makanan. Anoreksia nervosa merupakan gangguan pemakanan yang boleh melibatkan sekatan pengambilan makanan secara serius, ketakutan yang kuat terhadap kenaikan berat badan serta persepsi terhadap bentuk tubuh yang terganggu.

Lebih penting, ia boleh memberi kesan kepada kesihatan fizikal dan mental seseorang.

Gangguan pemakanan juga tidak hanya berlaku kepada wanita muda. Ia boleh berlaku kepada lelaki, wanita, remaja dan orang dewasa daripada pelbagai latar belakang.

Justeru, memahami anoreksia di Malaysia, tanda-tandanya, faktor risiko dan cara mendapatkan rawatan merupakan langkah penting supaya mereka yang mengalaminya tidak dibiarkan berjuang sendirian.

Artikel ini bertujuan memberikan maklumat pendidikan dan bukan menggantikan diagnosis atau rawatan daripada doktor.

Apa Itu Anoreksia Nervosa?

Istilah “anoreksia” kadang-kadang diterjemahkan secara umum sebagai kehilangan selera makan. Namun, anoreksia nervosa mempunyai maksud yang lebih khusus dalam bidang kesihatan.

National Institute of Mental Health (NIMH) menerangkan anoreksia nervosa sebagai gangguan pemakanan yang melibatkan sekatan pengambilan makanan secara ketara, ketakutan yang sangat kuat terhadap peningkatan berat badan dan gangguan terhadap imej tubuh.

Dalam sesetengah keadaan, seseorang mungkin melihat dirinya sebagai mempunyai berat badan berlebihan walaupun berat badannya sebenarnya sudah terlalu rendah.

Perkara yang penting untuk difahami ialah gangguan pemakanan bukan sekadar pilihan gaya hidup.

NIMH menegaskan bahawa gangguan pemakanan ialah penyakit serius yang boleh menjejaskan kesihatan fizikal dan mental. Dengan rawatan yang sesuai, pemulihan tetap boleh berlaku. (National Institute of Mental Health)

Adakah Anoreksia Berlaku di Malaysia?

Ya. Gangguan pemakanan termasuk anoreksia turut dikenal pasti dalam kalangan masyarakat Malaysia.

Namun, statistik mengenai jumlah sebenar penghidap anoreksia di Malaysia masih perlu ditafsirkan dengan berhati-hati.

Satu kajian yang diterbitkan pada tahun 2022 melibatkan 818 orang dewasa di Malaysia berumur antara 18 hingga 73 tahun. Peserta menjalani saringan gangguan pemakanan secara dalam talian.

Daripada sampel tersebut, sekitar 0.8% disaring positif untuk anoreksia nervosa. Kajian itu turut menemui pelbagai bentuk simptom gangguan pemakanan dalam kalangan peserta. (PubMed)

Namun, angka 0.8% tersebut tidak wajar diterjemahkan sebagai “0.8% seluruh rakyat Malaysia mempunyai anoreksia”.

Kajian itu menggunakan alat saringan terhadap satu sampel peserta dan bukannya bancian diagnosis klinikal bagi keseluruhan penduduk Malaysia.

Perbezaan ini penting supaya statistik kesihatan tidak disampaikan secara mengelirukan.

Apa yang boleh kita pelajari daripada kajian tersebut ialah gangguan pemakanan memang wujud dalam masyarakat Malaysia dan usaha kesedaran, pengesanan awal serta akses kepada rawatan masih penting.

Apa Punca Anoreksia?

Tiada satu punca tunggal yang boleh menerangkan mengapa seseorang mengalami anoreksia.

Menurut NIMH, penyelidikan menunjukkan bahawa gabungan faktor genetik, biologi, psikologi, tingkah laku dan sosial boleh meningkatkan risiko seseorang mengalami gangguan pemakanan. (National Institute of Mental Health)

Sebagai contoh, seseorang mungkin mempunyai kecenderungan terlalu mementingkan bentuk badan atau berat badan. Tekanan sosial mengenai standard kecantikan juga boleh mempengaruhi cara seseorang melihat tubuhnya.

Penggunaan media sosial pula boleh mendedahkan seseorang kepada imej tubuh yang telah disunting, budaya perbandingan serta kandungan yang terlalu menekankan kurus sebagai simbol kecantikan.

Namun begitu, tidak tepat untuk mengatakan media sosial sahaja menyebabkan anoreksia.

Faktor psikologi seperti kebimbangan, kemurungan, tekanan, harga diri rendah atau kecenderungan terhadap kesempurnaan juga mungkin berkait dengan sesetengah individu.

Dalam kes lain, faktor keluarga, pengalaman hidup dan kerentanan biologi boleh memainkan peranan.

Sebab itulah rawatan anoreksia biasanya tidak hanya tertumpu kepada “suruh makan lebih banyak”. Doktor dan pasukan rawatan perlu melihat keadaan individu secara menyeluruh.

Tanda-Tanda Anoreksia yang Perlu Diperhatikan

Tanda anoreksia tidak semestinya sama bagi setiap orang. Seseorang juga tidak perlu menunjukkan semua simptom untuk mendapatkan bantuan.

Antara tanda yang boleh berlaku ialah:

• mengurangkan pengambilan makanan secara keterlaluan atau kerap meninggalkan waktu makan;
• terlalu takut berat badan meningkat;
• terlalu kerap menimbang badan atau memikirkan kalori, berat dan bentuk tubuh;
• mengelakkan makan bersama keluarga atau rakan;
• melakukan senaman secara berlebihan untuk mengawal berat;
• penurunan berat badan yang ketara;
• memakai pakaian longgar untuk menyembunyikan perubahan bentuk badan;
• berasa sejuk, pening atau sangat letih;
• masalah tidur dan sembelit;
• kulit menjadi kering atau rambut menipis;
• haid boleh terhenti bagi sesetengah wanita;
• dan berasa dirinya masih “gemuk” walaupun berat badan sudah rendah.

NHS turut menyenaraikan tingkah laku seperti mengelakkan makanan yang dianggap menggemukkan, mempunyai ritual makan yang sangat ketat serta tidak mengakui bahawa penurunan berat badan telah menjadi serius sebagai antara tanda yang perlu diberi perhatian.

Anoreksia Bukan Hanya Tentang Berat Badan

Ini antara salah faham yang biasa berlaku.

Kita tidak boleh menentukan sama ada seseorang mengalami gangguan pemakanan hanya dengan melihat bentuk badannya.

NIMH menyatakan gangguan pemakanan boleh berlaku kepada individu daripada pelbagai berat badan, umur, jantina serta latar belakang kaum dan etnik. Malah, seseorang boleh kelihatan sihat dari luar tetapi masih mempunyai gangguan pemakanan yang serius. (National Institute of Mental Health)

Sebab itu komen seperti “awak tak nampak terlalu kurus pun” bukan kaedah yang sesuai untuk menilai keadaan seseorang.

Diagnosis perlu dilakukan oleh profesional kesihatan.

Apakah Risiko Jika Anoreksia Tidak Dirawat?

Apabila badan tidak memperoleh tenaga dan nutrien yang mencukupi untuk tempoh panjang, pelbagai sistem badan boleh terjejas.

Antara komplikasi yang dikaitkan dengan anoreksia ialah kelemahan otot, anemia, masalah tulang, tekanan darah rendah, gangguan fungsi jantung, sembelit teruk, keletihan serta masalah kesuburan.

Dalam keadaan serius, kekurangan zat makanan boleh memberi kesan kepada beberapa organ.

NIMH menyatakan anoreksia nervosa boleh membawa maut dan individu dengan keadaan ini juga mempunyai risiko bunuh diri yang lebih tinggi. (National Institute of Mental Health)

Oleh sebab itu, anoreksia tidak patut dianggap sebagai “diet terlalu ketat” semata-mata.

Ia merupakan keadaan kesihatan yang memerlukan perhatian.

Bagaimana Anoreksia Dirawat?

Rawatan anoreksia biasanya melibatkan lebih daripada satu pendekatan.

Menurut NHS, rawatan lazimnya menggabungkan terapi psikologi dengan pemulihan berat badan yang dipantau secara profesional. Mendapatkan rawatan lebih awal boleh membantu mengurangkan risiko komplikasi.

Doktor mungkin terlebih dahulu menilai berat badan, keadaan fizikal, corak pemakanan, kesihatan mental dan kemungkinan komplikasi.

Pelan rawatan kemudian disesuaikan dengan keadaan pesakit.

Terapi psikologi merupakan salah satu komponen utama.

Antara pendekatan yang digunakan termasuk terapi tingkah laku kognitif atau CBT, terapi berasaskan keluarga dan beberapa bentuk psikoterapi khusus untuk gangguan pemakanan.

Sokongan pemakanan juga penting. Ahli profesional berkaitan pemakanan boleh membantu pesakit membina semula corak pemakanan yang lebih selamat dan mendapatkan nutrien yang mencukupi.

Pesakit mungkin perlu menjalani pemeriksaan kesihatan secara berkala supaya doktor dapat memantau keadaan jantung, tekanan darah, tahap nutrisi dan kesihatan keseluruhan.

Bagi pesakit yang berada dalam keadaan serius, rawatan di hospital mungkin diperlukan.

Adakah Ubat Boleh Menyembuhkan Anoreksia?

Ini juga bahagian yang perlu dijelaskan dengan berhati-hati.

Tidak tepat untuk menyenaraikan antidepresan, antipsikotik atau ubat penstabil mood sebagai “ubat untuk anoreksia” tanpa konteks.

Menurut NIMH, pada masa ini tiada ubat yang diluluskan oleh Food and Drug Administration Amerika Syarikat secara khusus untuk merawat simptom utama anoreksia nervosa. (National Institute of Mental Health)

Namun, doktor mungkin menggunakan ubat dalam keadaan tertentu untuk menangani masalah lain yang berlaku bersama, seperti kemurungan atau kebimbangan.

Keputusan mengenai ubat mesti dibuat oleh doktor berdasarkan keadaan setiap pesakit.

Jangan membeli atau menghentikan ubat sendiri berdasarkan maklumat daripada internet.

Peranan Keluarga dan Rakan

Sokongan orang terdekat boleh memainkan peranan besar dalam proses pemulihan.

Jika anda mengesyaki seseorang mempunyai gangguan pemakanan, cuba elakkan daripada memarahinya, mengejek bentuk tubuhnya atau memaksanya makan sambil menyalahkan.

Pendekatan yang lebih baik ialah menyatakan kebimbangan dengan lembut.

Contohnya, fokus pada perubahan yang anda perhatikan seperti keletihan, kerap meninggalkan waktu makan atau perubahan emosi.

Kemudian galakkan individu tersebut mendapatkan pemeriksaan profesional.

NHS turut mencadangkan supaya ahli keluarga atau rakan yang bimbang menawarkan diri untuk menemani individu tersebut berjumpa doktor.

Rawatan dan Bantuan di Malaysia

Di Malaysia, seseorang yang bimbang mempunyai gangguan pemakanan boleh bermula dengan mendapatkan pemeriksaan daripada doktor di klinik atau hospital.

Doktor boleh melakukan penilaian awal dan membuat rujukan kepada bidang berkaitan jika diperlukan.

Perkhidmatan khusus juga wujud di sesetengah hospital kerajaan. Sebagai contoh, Hospital Selayang menyatakan bahawa perkhidmatan Klinik Kanak-Kanak dan Remajanya mempunyai Eating Disorder Clinic, selain perkhidmatan psikologi klinikal dan kaunseling. (JKN Selangor)

Jenis perkhidmatan dan kaedah mendapatkan rujukan boleh berbeza mengikut hospital.

Bagi individu yang mengalami krisis kesihatan mental, Kementerian Kesihatan Malaysia menyediakan Talian HEAL 15555. Sumber KKM menyatakan talian ini beroperasi setiap hari termasuk cuti umum dari jam 8 pagi hingga 12 tengah malam. (JKN Kedah)

Jika seseorang berada dalam bahaya segera, cuba mencederakan diri atau mengalami keadaan kecemasan yang mengancam nyawa, hubungi 999 atau pergi ke Jabatan Kecemasan hospital dengan segera. (JKN Johor)

Perspektif Islam: Menjaga Tubuh dengan Seimbang

Dalam membincangkan pemakanan dari sudut Islam, penting untuk tidak menganggap anoreksia berlaku kerana seseorang “kurang iman”.

Anoreksia ialah keadaan kesihatan yang memerlukan rawatan dan sokongan profesional.

Pada masa yang sama, Islam mengajar prinsip keseimbangan dalam pemakanan.

Prinsip ini mengingatkan bahawa tubuh perlu dijaga secara seimbang.

Bagi Muslim yang sedang mendapatkan rawatan gangguan pemakanan, sokongan rohani boleh menjadi sebahagian daripada kekuatan emosi dan spiritual. Namun, doa dan sokongan agama tidak sepatutnya dijadikan pengganti kepada pemeriksaan doktor, terapi atau rawatan pemakanan yang diperlukan.

Rawatan profesional dan sokongan rohani boleh berjalan seiring.

Bolehkah Anoreksia Dicegah?

Tidak semua kes anoreksia dapat dicegah kerana puncanya kompleks.

Namun, beberapa persekitaran sosial yang lebih sihat boleh membantu mengurangkan tekanan berkaitan imej tubuh.

Ibu bapa, pendidik dan masyarakat boleh mengelakkan daripada terlalu menilai seseorang berdasarkan berat badannya.

Kita juga perlu lebih berhati-hati dengan budaya memuji penurunan berat badan tanpa mengetahui sebabnya.

Seseorang mungkin kehilangan berat badan kerana sakit, tekanan atau gangguan pemakanan.

Mengajar remaja memahami bahawa gambar di media sosial tidak semestinya menggambarkan keadaan sebenar juga boleh membantu mereka membina hubungan yang lebih sihat dengan tubuh sendiri.

Yang paling penting ialah mendapatkan bantuan lebih awal apabila tanda gangguan pemakanan mula muncul.

Soalan Lazim Tentang Anoreksia

Kesimpulan

Anoreksia nervosa bukan sekadar masalah seseorang terlalu mahu kurus.

Ia merupakan gangguan pemakanan yang kompleks dan boleh menjejaskan kesihatan fizikal serta mental.

Di Malaysia, penyelidikan menunjukkan gangguan pemakanan memang wujud dan tidak seharusnya dianggap sebagai masalah yang hanya berlaku di negara Barat.

Pada masa yang sama, kita perlu berhati-hati dengan statistik yang beredar di internet. Angka daripada kajian saringan tidak semestinya menggambarkan jumlah diagnosis sebenar seluruh penduduk Malaysia.

Jika anda melihat perubahan ketara pada pola makan, berat badan, hubungan dengan makanan atau imej tubuh pada diri sendiri atau orang terdekat, jangan menunggu keadaan menjadi terlalu serius.

Dapatkan penilaian daripada profesional kesihatan.

Pemulihan mungkin mengambil masa, tetapi anoreksia boleh dirawat dan seseorang yang mengalaminya berhak mendapatkan bantuan tanpa dihukum atau dipersalahkan.

Artikel berkaitan:

• Rakyat Malaysia Diancam Krisis Kesihatan Mental : Apa Yang Perlu Kita Tahu?